Eski Türklerde ve Osmanlı Devletinde Meşruiyet İnancı Bağlamında Devlet Başkanının Belirlenmesi

Meşruiyet, şer’i ve şeriat sözcükleriyle yakın ilişki içerisinde olan yani akraba bir kelimedir. Edebi anlamda ise meşru kabul edilen şeriata uygun olan manasında kullanılır. Siyaset Bilimi ve Genel Kamu Hukuku bu kavramı hukuk ve ahlak kurallarına uygun şekilde oluşturulmuş hukuki kurumlar ve kuralları ifade etmek için kullanır. Meşruiyet iktidarlar için son derece önem arz eder. Devlet başkanının hangi usulle seçileceği, kadın veya erkek olması, hangi aile veya soydan gelmesi gerektiği veya buna ihtiyaç olup olmadığı, eğitim düzeyi, fiziksel özellikleri vb. soruların cevabı yönetilecek olan milletin meşruiyet inancındadır. Millete ait devlet başkanının belirlenmesine ilişkin meşruiyet inancı göz ardı edilerek güç veya şiddet kullanarak iktidarlar el değiştirmiş ancak meşruiyet kazanmadığından uzun süreli olamadıkları görülmüştür. Tarih iktidarda kalma yolunun halkın saygısından geçtiğini öğretmektedir. Güç kullanma tekeli iktidarlar için halkın saygısını elde etmek için araç konumundadır. İktidarlar devamlılık istiyorsa meşru temele dayanarak otoriteye dönüşmelidirler. Türkler köklü bir devlet geleneğine sahiptir. Eski Türklerde meşruiyetin kaynağı kut inancıdır. Kut doğumla kazanılır ancak yetenek ve başarı ile sürdürülebilir. Türklerin İslamiyet’i kabulü ile birlikte devlet başkanının belirlenmesine ilişkin meşruiyet inançlarında da belli değişiklikler olmuştur. Devlet başkanının belirlenmesinde artık İslam hukukunun devlet başkanının belirlenmesine ilişkin şart ve usulleri de söz konusudur. Ancak Eski Türklerden gelen devlet geleneği de tamamen de terk edilmiş değildir.