Takiyüddîn er-Râsıd’ın Rub’u Dairesi (Rub’u Müceyyeb) ile Çarpma ve Bölme İşlemlerinin Nasıl Yapılacağına İlişkin Urcuze li’l-Ceyb ve’d-Darb ve’l-Kısme Adlı Manzum Eseri

Matematiksel bilimler kapsamında manzum yazılmış eserlerin ne yoğunlukta
\nkullanıldığı kesin olarak bilinmemekle beraber, İslam medeniyetinin
\ntedris geleneğinde manzum eserlerin mektepten medreseye tüm eğitim
\nkademelerinde kullanıldığına dair, günümüze kadar ulaşan çok sayıda örnek
\nbulunmaktadır. Genel olarak edebi bilimlerde kullanılan şiirsel anlatım
\nyönteminin, İslam medeniyetinde matematiksel bilimler yanında tıp ve eczacılık
\ndallarında da didaktik kaygılarla yoğun olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu
\nçalışmamızda bu alandaki önemli örneklerden birini teşkil eden, 16.yüzyıl
\nOsmanlı astronomi âlimlerinden Takiyüddîn er-Râsıd’ın gözlem ve hesaplama
\nişlemlerinde yoğunlukla başvurulan rub’u tahtasının kullanımına dair kaleme
\nalmış olduğu Urcuze li’l-Ceyb ve’d-Darb ve’l-Kısme başlıklı manzumenin temel
\nmatematik işlemlerine ilişkin kısmı incelenmiştir. Güneş saatinin mermer
\nyüzeyler üzerine çizimine ilişkin Reyhanetü’r-Rûh adlı eserinin içerisinde yer alan
\nve türünün ilk örneği olduğunu düşündüğümüz, 13 beyitten oluşan bu metnin
\n3 nüshası günümüze ulaşmıştır. Biz burada Süleymaniye Kütüphanesi’nin
\n(İstanbul) Esad Efendi koleksiyonundaki nüshayı inceleyerek konuyu açıklamaya
\nçalıştık.