Şârihi Bilinmeyen Şerh-i Mu’ammeyât-ı Şihâbüddîn (Risâle-İ Ziyâiyye) Adlı Eser

Divan edebiyatında bir türü ifade edem ‘muamma’ kavramı, özellikle Fars edebiyatında 15. ve 16. asırlarda büyük ilgi görmüş ve bu türün ele alındığı öğretici metinler kaleme alınmıştır. Etkileşim sonucu Türk edebiyatına geçen bu tür rağbet görmüş ve Farsça kaleme alınan didaktik metinlerin Türkçe tercüme ve şerhleri yapılmıştır. Farsçadan Osmanlı Türkçesine tercüme ve şerhi yapılan eserlerden biri de Hakîrî mahlasını kullanan Hüseyin Baykara dönemi Fars şairlerinden Şihâbüddîn Hakîrî’ye ait Risâle-i Ziyâiyye’dir. Tezkirelerin verdiği bilgilerden hareketle onun kudretli bir kaside şairi ve mahir bir muamma söyleyendir. Bu çalışmada inceleme konusu edinen Risâle-i Ziyâiyye eseri, ismini tespit edemediğimiz bir şârih tarafından Türkçeye aktarılmıştır. Bu şerhe ait elimizde tek bir nüsha bulunmakta olup şerhin istinsah tarihi 1155 (1742-43)’tir. Risâle-i Ziyâiyye’nin 129 beytin tercüme ve şerhi yapılmıştır. Eserde muamma türü, tahsîlî, tekmîlî, teshîlî ve tezyîlî şeklinde dört kısma ayrılarak ele alınır. Şerhte önce Farsça ana metin verilir, devamında ilgili beyitlerin tercüme ve şerhi yapılır. Bu çalışmanın giriş bölümünde muamma türü ve gelişimi hakkında özet bilgilere, inceleme bölümünde tezkirelerdeki bilgiler ışığında Şihâbüddîn Hakîrî’nin hayatı ve eserlerine dair bilgilere yer verilmiştir. İncelenen Türkçe şerhin şekil ve içeriğine dair bilgiler yine bu bölümde verilmiştir. Çalışmanın metin başlığında ise bu şerhe ait tek nüshanın transkripsiyonlu metnine yer verilmiştir. Eksik varakta yer alan beyitler ile tercüme edilmeyen beyitlerin tercümeleri bu bölümde dipnotta verilmiştir.