A Comparative Study of the Effectiveness of Cognitive-Behavioral Therapy and Meditation Therapy on Sleep Quality and Depression in Pregnant Women: An Experimental Study

چکیده بارداری دوره‌ای حساس از زندگی زنان است که در آن اختلالات خواب و علائم افسردگی شایع‌اند و می‌توانند بر سلامت جنین و مادر تأثیر منفی بگذارند. هدف پژوهش حاضر، مقایسه اثربخشی درمان شناختی–رفتاری (CBT) و مدیتیشن درمانی بر کیفیت خواب و افسردگی در زنان باردار بود. این مطالعه تجربی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون و گروه کنترل، روی 45 زن باردار (18 تا 35 سال) مراجعه‌کننده به کلینیک‌های زنان و زایمان شهر اهواز در سال 1402 انجام شد. شرکت‌کنندگان با روش نمونه‌گیری دردسترس و هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در سه گروه (درمان شناختی–رفتاری، مدیتیشن درمانی و کنترل) قرار گرفتند (هر گروه 15 نفر). معیارهای ورود شامل رضایت آگاهانه، تحصیلات حداقل دیپلم، نمره بالاتر از میانگین در پرسشنامه افسردگی بک (BDI-II) و نمره بالاتر از میانگین در پرسشنامه کیفیت خواب پیتسبرگ (PSQI) — که نشان‌دهنده کیفیت خواب ضعیف است — بود. گروه اول تحت 8 جلسه 90 دقیقه‌ای CBT و گروه دوم تحت 8 جلسه 45 دقیقه‌ای مدیتیشن درمانی قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری (MANCOVA) و آزمون تعقیبی بنفرونی تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که هر دو مداخله درمانی به‌طور معناداری کیفیت خواب را بهبود بخشیده (01/0 > p) و علائم افسردگی را کاهش داده‌اند (01/0 > p). با این حال، تفاوت معناداری بین اثربخشی دو روش درمانی در هیچ‌یک از متغیرهای وابسته مشاهده نشد (p = 0.672 برای کیفیت خواب؛ p = 0.414 برای افسردگی). نتایج نشان می‌دهد که هر دو روش غیردارویی می‌توانند به‌عنوان مداخلات مؤثر در مراقبت‌های پیش از زایمان مورد استفاده قرار گیرند.