Результаты национального исследования свинца в капиллярной крови у детей в возрасте 13–72 месяцев

Введение. Свинец (Pb) относится к приоритетным токсикантам, оказывающим неблагоприятное воздействие на здоровье детей раннего возраста, особенно в период интенсивного нейрокогнитивного и сома- тического развития [4]. Несмотря на наличие локальных программ по охране окружающей среды и санитарно-эпидемиологической безопасности, в Кыргызской Республике до 2024 года отсутствовали системные популяционные данные о концентрации Pb в крови у детей 13–72 месяцев, что затрудняло объективную оценку масштаба проблемы, стратификацию рисков и планирование доказательных профилактических мер. [1] Цель исследования. Оценка содержания свинца в крови среди детей в возрасте до 6 лет и распространенность данного явления. Материалы и методы. Исследование проводилось в 21 населенном пункте республики. Из них 18 можно определить как благополучные по свинцу населенные районы, охвачено 930 детей в возрасте 13–72 месяцев. В оставшихся трех населенных пунктах содержание свинца завышено, так называемые свинцовые провинции, – это с. Советское (Баткенская область), г. Майлуу-Суу, (Джалал-Абадская область) и с. Ак-Тюз (Чуйская область). Там изучались данные 173 детей. Всего охвачено исследованием 1103 ребенка. Формирование выборки осуществлялось методом многоступенчатой случайной выборки, включавшей последовательный отбор регионов, населённых пунктов, домо- хозяйств и детей, что обеспечивало репрезентативность по территориальному распределению, типу населённого пункта и социально-экологическим характеристикам среды проживания. Лабораторный скрининг концентрации Pb выполнялся в капиллярной крови портативным анализатором LeadCare II с минимальным пределом обнаружения 3,3 мкг/ дл [2]. Экологическая часть исследования включала обследование домохозяйств с использованием XRF-анализа (рентгенофлуоресцентного метода), применяемого для выявления Pb на поверхностях и в предметах бытовой среды [4,5]. Дополнительно проведено анкетирование родителей и опекунов, что позволило изучить поведенческие, бытовые и средовые факторы потенциальной экспозиции, способные усиливать риск свинцовой интоксикации в детской популяции [1,4,5]. Результаты. В масштабе страны у каждого пятого ребенка (21%) в Кыргызстане был повышен уровень свинца в крови, превышающий пороговое значение, требующее принятия мер в соответствии с рекомендациями ВОЗ (5 мкг/дл). Это может вызывать беспокойство, поскольку национальные данные в этом исследовании представляют популяционный уровень воздействия свинца среди маленьких детей в общей популяции, а не только среди тех, кто проживает в экологически заг- рязненных районах. В масштабе страны уровни воздействия свинца различались по демографическим данным и регионам в национальной репрезентативной выборке. Более высокие уровни свинца в крови были обнаружены среди мальчиков, детей более старшего возраста, а также детей, проживающих в сельской местности и имеющих менее образованных родителей/опекунов. Дети, проживающие в загрязненных районах, имели значительно более высокие уровни свинца в крови по сравнению с общенациональным популяционным уровнем. Средние показатели уровня свинца в крови были выше среди мальчиков по сравнению с девочками, проживающими в загрязненных районах. Заключение. Таким образом, результаты исследования сформировали первую национальную доказательную оценку свинцовой нагрузки у детей 13–72 месяцев в Кыргызстане, подтверждая территориальную неоднородность, кумулятивный характер Pb-экспозиции и применимость портативных и референтных лабораторных методов для дальнейших циклов надзора. Полученные данные представляют собой фак- тическую основу для углублённых аналитических и эпидемиологических выводов и последующего расширения программ мониторинга Pb в детской популяции. Киришүү. Коргошун (Pb) — балдардын эрте жаш курактагы саламаттыгына терс таасир тийгизген артыкчылыктуу уулуу заттардын бири болуп саналат, айрыкча нейрокогнитивдик жана соматикалык өнүгү- үнүн интенсивдүү мезгилинде [4]. Айлана-чөйрөнү коргоо жана санитардык-эпидемиологиялык коопсуздук боюнча жергиликтүү программалар бар болгонуна карабастан, 2024-жылга чейин Кыргыз Республикасында 13–72 айлык балдардын канындагы коргошундун концентрациясы боюнча системалуу, калкка негизделген маалыматтар жок болгон. Бул боштук көйгөйдүн масштабын объективдүү баалоого, корку- нучтарды стратификациялоого жана далилдүү алдын алуу чараларын пландаштырууга тоскоолдук кылган. [1]. Максат. 6 жашка чейинки балдардын канындагы коргошундун деңгэ элин баалоо жана анын жогору деңгээлде кездешүүсүнүн таралышын аныктоо. Материалдар жана ыкмалар. Изилдөө республиканын 21 калктуу конушунда жүргүзүлдү. Алардын ичинен 18и коргошун деңгээли коопсуз деп эсептелген аймактар болуп саналат; бул аймактардан 13–72 айлык 930 бала камтылды. Калган үч калктуу конушта коргошундун деңгээли жогору экени аныкталган — тактап айтканда, коргошун менен булганган аймактар: Советское айылы (Баткен облусу), Майлуу-Суу шаары (Жалал-Абад облусу) жана Ак-Түз айылы (Чүй облусу). Бул аймактарда 173 баланын маалыматтары изилденди. Жалпысынан изилдөөгө 1 103 бала камтылды.Үлгү көп баскычтуу кокустук тандоо ыкмасы менен түзүлүп, аймактарды, калктуу пункттарды, үй чарбаларын жана балдарды ырааттуу тандоону камтыган, бул географиялык бөлүштүрүү, калктуу пункттун түрү жана социалдык-экологиялык жашоо шарттары боюнча репрезентативдүүлүктү камсыз кылган. Канындагы коргошундун концентрациясын лабораториялык скрининг капиллярдык кан аркылуу 3,3 мкг/дл минималдуу аныктоо чеги бар көчмө LeadCare II анализатору менен жүргүзүлгөн [2]. Изилдөөнүн экологиялык бөлүгү үй чарбаларын текшерүүнү жана беттерде жана үй-тиричилик буюмдарында коргошунду аныктоо үчүн рентген-флуоресценттик (XRF) ыкманы колдонууну камтыган [4,5]. Мындан тышкары, ата-энелер жана камкорчулар арасында сурамжылоо жүргүзүлүп, балдарда коргошун менен уулануу коркунучун жогорулата турган жүрүм-турумдук, тиричилик жана айлана-чөйрөлүк факторлор изилденген [1,4,5]. Натыйжалар. Улуттук деңгээлде Кыргызстандагы ар бир бешинчи балада (21%) ДССУнун сунуштарына ылайык чара көрүүнү талап кылган чектен (5 мкг/дл) ашкан коргошундун деңгээли аныкталган. Бул тынчсыздануу жаратат, анткени алынган маалыматтар экологиялык жактан булганган аймактарда жашаган балдарга гана эмес, жалпы калк ичиндеги кичинекей балдардын коргошунга дуушар болуу деңгээлин чагылдырат. Улуттук репрезентативдүү үлгүдө коргошунга дуушар болуу деңгээли демографиялык көрсөткүчтөр жана аймактар боюнча айырмаланган. Канындагы коргошундун жогору деңгээлдери эркек балдарда, улуу жаштагы балдарда, айыл жеринде жашагандардажана ата-энелери/камкорчуларынын билим деңгээли төмөн болгон балдарда көбүрөөк байкалган. Булганган аймактарда жашаган балдардын канындагы коргошундун деңгээли улуттук орточо көрсөткүчкө салыштырмалуу кыйла жогору болгон. Орточо деңгээлдер булганган аймактарда жашаган эркек балдарда кыздарга караганда жогору болгон. Жыйынтык. Бул изилдөө Кыргызстанда 13–72 айлык балдардын коргошун жүгү боюнча биринчи улуттук далилдүү баалоону камсыздап, аймактык теңсиздикти, Pb-экспозициясынын кумулятивдик мүнөзүн жана келечектеги байкоо циклдери үчүн көчмө жана референттик лабораториялык ыкмалардын колдонууга ылайыктуулугун тастыктады. Алынган жыйынтыктар тереңдетилген аналитикалык жана эпидемиологиялык талдоолор үчүн, ошондой эле балдар арасындагы коргошунду мониторингдөө программаларын мындан ары кеңейтүү үчүн ишенимдүү негиз болуп саналат. Introduction. Lead (Pb) is a priority toxicant that adversely affects the health of young children, particularly during periods of intensive neurocognitive and somatic development [4]. Despite the existence of local environmental protection and sanitary-epidemiological safety programs, until 2024 the Kyrgyz Republic lacked systematic population-based data on blood lead concentrations among children aged 13–72 months. This gap hindered objective assessment of the problem’s magnitude, risk stratification, and planning of evidence-based preventive measures. [1]. Objective. To assess blood lead levels among children under 6 years of age and to estimate the prevalence of elevated blood lead. Materials and Methods. The study was conducted in 21 settlements of the Republic. Of these, 18 were classified as lead-safe areas; a total of 930 children aged 13–72 months were included from these locations. In the remaining three settlements, elevated lead levels were identified — the so-called lead-affected provinces — namely Sovetskoye village (Batken Region), the city of Mailuu-Suu (Jalal-Abad Region), and Ak-Tyuz village (Chui Region). Data were collected from 173 children in these areas. In total, 1,103 children were included in the study.The sample was formed using a multistage random sampling design with sequential selection of regions, settlements, households, and children, ensuring representativeness by geographic distribution, settlement type, and socio-environmental living conditions. Laboratory screening of blood lead concentration was performed on capillary blood using the portable LeadCare II analyzer with a minimum detection limit of 3.3 µg/dL [2]. The environmental component included household assessments using X-ray fluorescence (XRF) analysis to detect lead on surfaces and household items [4,5]. In addition, questionnaires administered to parents and caregivers were used to examine behavioral, household, and environmental factors of potential exposure that may increase the risk of lead intoxication among children [1,4,5]. Results. At the national level, one in five children (21%) in Kyrgyzstan had elevated blood lead levels exceeding the threshold requiring action according to WHO recommendations (5 µg/dL). This finding is of concern, as the data represent population-level lead exposure among young children in the general population, not only among those living in environmentally contaminated areas. Nationwide, blood lead exposure varied by demographic characteristics and region in the nationally r