Tích hợp mô hình công cụ đánh giá đất và nước (SWAT) và hệ thống thông tin địa lý (GIS) mô phỏng xói mòn đất và vận chuyển bùn cát lưu vực sông chợ Chu

Nghiên cứu ứng dụng mô hình SWAT (Soil and Water Assessment Tool) tích hợp GIS (Geographic Information System) nhằm mô phỏng và đánh giá quá trình xói mòn đất và vận chuyển bùn cát tại lưu vực sông Chợ Chu (Thái Nguyên) trong giai đoạn 1990 - 2020. Dữ liệu đầu vào bao gồm DEM, bản đồ thổ nhưỡng, sử dụng đất và chuỗi khí tượng - thủy văn được chuẩn hóa và xử lý không gian. Mô hình chia lưu vực thành 26 tiểu lưu vực và 273 đơn vị HRU. Kết quả cho thấy lượng đất bị xói mòn trung bình toàn lưu vực là 76.710,97 tấn/năm tương đương 1,83 tấn/ha/năm. Xói mòn phân bố không đều giữa các tiểu lưu vực, trong đó tiểu lưu vực 25 có mức cao nhất là 9.716,64 tấn/năm (2,35 tấn/ha/năm), tiểu lưu vực 16 thấp nhất là 3,61 tấn/năm (0,20 tấn/ha/năm). Tổng lượng bùn cát vận chuyển tại đầu ra của lưu vực trung bình là 36.218 tấn/năm, tập trung chủ yếu vào mùa mưa, với đỉnh điểm tháng 7/2001 lên tới 30.390 tấn/tháng và thấp nhất vào mùa khô như tháng 2/1999 là 1,11 tấn/tháng. Kết quả khẳng định hiệu quả của mô hình SWAT trong định lượng quá trình xói mòn và vận chuyển trầm tích tại vùng trung du miền núi, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho quy hoạch sử dụng đất, bảo vệ đất – nước và xây dựng chiến lược giảm thiểu rủi ro môi trường bền vững.