ПРЕГАБАЛИНДІ БИОЛОГИЯЛЫҚ СҰЙЫҚТЫҚТАРДАН БӨЛІП АЛУ ӘДІСТЕМЕСІН ӘЗІРЛЕУ

Кіріспе. Жедел улану жағдайларында тиімді шұғыл медициналық көмек көрсету интоксикацияның нақты себебін дәл анықтауды талап етеді. Сот–химиялық сараптама шеңберінде қан плазмасы мен зәр сияқты биологиялық нысандардан уытты затты сәйкестендіру ерекше маңызды, ал талдаудың ең маңызды кезеңдерінің бірі – оны зерттелетін матрицалардан бөліп алу. Мақсаты. Биологиялық сұйықтықтардан (қан плазмасы, зәр) прегабалинді бөліп алу әдісін әзірлеу. Материалдар мен әдістер. Прегабалиннің су ерітінділерінен экстракциясын зерттеу үшін концентрациясы 100 мкг/мл болатын стандартты ерітінділерде сұйықты–сұйықтық экстракция әдісі қолданылды. Прегабалинді биологиялық сұйықтықтардан оқшаулаудың оңтайлы әдістемесін әзірлеу мақсатында әртүрлі жағдайларда су ортасынан экстракциялау бойынша бірқатар тәжірибелер жүргізілді. Әртүрлі полярлықтағы еріткіштерді пайдалана отырып, органикалық еріткіштердің қасиеттерінің экстракция тиімділігіне, сондай–ақ ортаның pH мәнінің прегабалиннің бөлініп шығуына әсері бағаланды. Прегабалинді қан плазмасы мен зәрден оқшаулау әдістемесін әзірлеу тәжірибелері концентрациясы 1, 10 және 100 мкг/мл болатын модельдік қоспалар (зәр және қан плазмасы) негізінде жүргізілді. Экстрагент ретінде 1:1 қатынасындағы бутанол–этилацетат қоспасы сыналды. Нәтижелер. Жүргізілген эксперименттердің нәтижесінде прегабалинді бөліп алудың ең жоғары тиімділігі pH = 5,5 жағдайында бутанол–этилацетат (1:1) қоспасын қолдана отырып, су ортасынан үш мәрте экстракциялау кезінде қол жеткізілетіні анықталды. Аталған жағдайлар оңтайлы деп танылып, прегабалинді қан плазмасы мен зәр үлгілерінен оқшаулау үшін қолданылды. Қорытынды. Зерттеу нәтижесінде қан плазмасы мен зәрден прегабалинді жоғары тиімді сұйықтық хроматографиясы және ультракүлгін детекторлау әдісімен сандық анықтауға арналған сұйықты–сұйықтық экстракциясының оңтайлы әдістемесі әзірленді. Әдістеме келесі көрсеткіштер бойынша валидацияланды: бөліп алу дәрежесі зәрден 63,15%, қан плазмасынан 53,40%, сызықтылық (1–100 мкг/мл), салыстырмалы стандартты ауытқу (қан плазмасы үшін 2,98%, зәр үшін 2,06%), анықтау шегі (LOD: қан плазмасы үшін 0,3 мкг/мл, зәр үшін 0,3 мкг/мл) және сандық анықтаудың төменгі шегі (LLOQ: қан плазмасы мен зәр үшін 1 мкг/мл). Прегабалинді биологиялық сұйықтықтардан оқшаулаудың оңтайлы жағдайлары ретінде pH = 5,5 кезінде бутанол–этилацетат (1:1) қоспасымен үш мәрте экстракциялау анықталды. Түйінді сөздер: прегабалин, сұйықты–сұйықтық экстракция, ультракүлгін детекторы бар жоғары тиімді сұйықтық хроматографиясы, биологиялық сұйықтықтар. Введение. В случаях острого отравления эффективное оказание экстренной медицинской помощи требует точного установления причины интоксикации. В рамках химико–токсикологического анализа ключевое значение имеет идентификация токсического вещества в биологических объектах, таких как плазма крови и моча. Одним из наиболее важных этапов анализа является его выделение из исследуемых матриц. Цель. Разработка методики экстракции прегабалина из биологических жидкостей (плазмы крови и мочи). Материалы и методы. Для изучения экстракции прегабалина из водных растворов применяли метод жидкость–жидкостной экстракции с использованием стандартных растворов прегабалина с концентрацией 100 мкг/мл. Для разработки оптимальной методики изолирования прегабалина из биологических жидкостей проводили серию экспериментов по экстракции из водной среды при различных условиях. Оценивали влияние свойств органических растворителей на эффективность извлечения с использованием растворителей различной полярности, а также влияние pH среды на извлечение прегабалина. Эксперименты по разработке методики изолирования прегабалина из плазмы крови и мочи проводили с использованием модельных смесей с концентрацией прегабалина 1, 10 и 100 мкг/мл. В качестве экстрагента была апробирована смесь бутанол–этилацетат в соотношении 1:1. Результаты. По результатам проведенных экспериментов установлено, что наибольшая эффективность извлечения прегабалина достигается при трехкратной экстракции из водной среды с использованием смеси бутанол–этилацетат (1:1) при pH = 5,5. Указанные условия признаны оптимальными и использовались для изолирования прегабалина из образцов плазмы крови и мочи. Заключение. В результате исследования разработана оптимальная методика жидкость–жидкостной экстракции прегабалина из плазмы крови и мочи, предназначенная для количественного определения методом высокоэффективной жидкостной хроматографии с ультрафиолетовым детектированием. Методика валидирована по следующим показателям: степень извлечения из мочи 63,15%, из плазмы крови – 53,40%, линейность (1–100 мкг/мл), относительное стандартное отклонение (2,98% для плазмы крови и 2,06% для мочи), предел обнаружения (LOD: для плазмы крови — 0,3 мкг/мл, для мочи — 0,3 мкг/мл) и нижний предел количественного определения (LLOQ: 1 мкг/мл для плазмы крови и мочи). Установлено, что оптимальными условиями изолирования прегабалина из биологических жидкостей являются трехкратная экстракция смесью бутанол–этилацетат (1:1) при pH = 5,5. Ключевые слова: прегабалин, жидкость–жидкостная экстракция, высокоэффективная жидкостная хроматография с ультрафиолетовым детектированием, биологические жидкости. Introduction. In cases of acute poisoning, effective emergency medical care requires accurate identification of the cause of intoxication. Within the framework of chemical and toxicological analysis, the identification of toxic substances in biological matrices such as blood plasma and urine is of key importance. One of the most critical stages of the analysis is their isolation from the studied matrices. Aim. To develop a method for the extraction of pregabalin from biological fluids (blood plasma and urine). Materials and Methods. The extraction of pregabalin from aqueous solutions was studied using the liquid–liquid extraction method with standard pregabalin solutions at a concentration of 100 µg/mL. To develop an optimal method for isolating pregabalin from biological fluids, a series of extraction experiments from an aqueous medium under various conditions was conducted. The effect of organic solvent properties on extraction efficiency was evaluated using solvents of different polarities, as well as the influence of pH on pregabalin recovery. Experiments aimed at developing a method for isolating pregabalin from blood plasma and urine were carried out using model mixtures with pregabalin concentrations of 1, 10, and 100 µg/mL. A butanol–ethyl acetate mixture (1:1) was tested as the extraction solvent. Results. The results showed that the highest extraction efficiency of pregabalin was achieved by triple extraction from the aqueous medium using a butanol–ethyl acetate mixture (1:1) at pH 5.5. These conditions were considered optimal and were applied for the isolation of pregabalin from blood plasma and urine samples. Conclusion. An optimal method for the liquid–liquid extraction of pregabalin from blood plasma and urine was developed for its quantitative determination by high–performance liquid chromatography with ultraviolet detection. The method was validated in terms of recovery from urine 63.15%, from blood plasma – 53.40%, linearity (1–100 µg/mL), relative standard deviation (2.98% for blood plasma and 2.06% for urine), limit of detection (LOD: 0.3 µg/mL for both matrices), and lower limit of quantification (LLOQ: 1 µg/mL). It was established that the optimal conditions for isolating pregabalin from biological fluids involve triple extraction with a butanol–ethyl acetate mixture (1:1) at pH 5.5.