ÖNGÖRÜLEBİLİRLİK VE GÜVENCE FONKSİYONU ÇERÇEVESİNDE SUÇTA VE CEZADA KANUNİLİK İLKESİNİN TÜRK VE ALMAN CEZA HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Suçta ve cezada kanunilik ilkesi, modern ceza hukukunun ve demokratik hukuk devletinin en temel yapı taşlarından biridir. Kökenleri Aydınlanma Çağı’na ve kuvvetler ayrılığı teorisine dayanan bu ilke, devletin cezalandırma yetkisini hukukla sınırlandırarak bireyi keyfî ve öngörülemez müdahalelere karşı koruma altına alır. Türk anayasal düzeninde 1982 Anayasası’nın (AY) 38. maddesinde ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 2. maddesinde normatif karşılığını bulan kanunilik ilkesinin belirlilik, kıyas yasağı, aleyhe kanunun geçmişe yürümemesi ve suç ile cezanın yalnızca kanunla belirlenmesi gibi sonuçları bulunmaktadır. Günümüz hukuk anlayışında kanunilik ilkesi, yalnızca şekli anlamda bir kanun metninin varlığını yeterli görmemekte; aynı zamanda bu metnin erişilebilir, belirli ve öngörülebilir olmasını da zorunlu kılmaktadır. Bu niteliksel yaklaşım, özellikle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadında Sözleşme’nin 7. maddesi kapsamında geliştirilen “özerk yorum” anlayışı ile Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) bireysel başvuru kararlarında somutlaşmaktadır. Bir normun suç teşkil edebilmesi için bireyin hangi fiilin yasaklandığını ve bu fiile hangi yaptırımın bağlandığını makul bir öngörüyle önceden kestirebilmesi, modern kanunilik anlayışının vazgeçilmez bir gereği olarak kabul edilmektedir. Türk ceza hukuku uygulamasında kanunilik ilkesinin kapsamı ve sınırları Yargıtay kararlarında da dikkate alınmaktadır. Bu içtihatlar, kanunilik ilkesinin yalnızca norm koyucuya değil, aynı zamanda uygulayıcı yargı mercilerine de yönelen bağlayıcı bir sınır niteliği taşıdığını göstermektedir. Çalışma, suçta ve cezada kanunilik ilkesini yalnızca Türk hukuku çerçevesinde incelemekle yetinmeyerek, ilkenin anayasal ve kanuni düzeydeki görünümünü Alman Ceza Kanunu (StGB) kapsamında da ele almaktadır. Bu kapsamda Alman Anayasası’nın 103/2. maddesi ile StGB’de yer alan düzenlemeler, kanunilik ilkesinin belirlilik, kıyas yasağı ve geriye yürümezlik boyutları açısından değerlendirilmekte; Alman hukukundaki yaklaşımın, ilkenin güvence fonksiyonunu nasıl güçlendirdiği ortaya konulmaktadır. Karşılaştırmalı değerlendirme, norm aktarımı amacı taşımamakta; kanunilik ilkesinin farklı hukuk sistemlerindeki anayasal yoğunluğunu ve uygulama sınırlarını görünür kılmayı hedeflemektedir.