İktisadi Egemenliğin Kurumsal İnşası: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın Kuruluşu

Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) kuruluşunu, Lozan sonrası iktisadi egemenlik arayışının diplomatik ve kurumsal boyutlarıyla birlikte ele almıştır. Çalışmanın problematiği, Osmanlı Bankası’ndan miras kalan imtiyazlı ve ikili parasal düzenin, 1920’ler Avrupa’sındaki merkez bankacılığı dönüşümü bağlamında nasıl biçimlendiğini ve bu sürecin dönemin iktisat düşüncesinin kurumsal yansımaları çerçevesinde nasıl değerlendirilebileceğini ortaya koymaktır. Bu bağlamda, para istikrarı, merkezî otorite ve egemenlik kavramlarının ulusal para kurumları aracılığıyla nasıl somutlaştığı çok katmanlı bir kaynak temeli üzerinden analiz edilmiştir. Yöntem, Türk Diplomatik Arşivi’ne dayalı belge incelemesini; Birleşik Krallık Ulusal Arşivi (The National Archives), İngiltere Merkez Bankası Arşivi (Bank of England Archives) ve Cenevre Birleşmiş Milletler Arşivi (United Nations Office at Geneva) gibi kurumlardaki diplomatik yazışmalarla bir araya getirmektedir. Ayrıca dönemin yerli ve yabancı basın taraması, Ankara’nın talebi doğrultusunda Türkiye’deki merkez bankası oluşumu için hazırlanan teknik raporların karşılaştırmalı analiziyle bütünleştirilmiştir. Böylece iktisat tarihinin kurumsal ve düşünsel boyutları, diplomasi tarihinin algı, nüfuz ve müzakere katmanlarıyla kesiştirilerek, TCMB’nin kuruluş süreci hem entelektüel yönelim hem de siyasal-ekonomik bir inşa pratiği olarak bütüncül biçimde değerlendirilmiştir.