Çalışan Tasarımlarında Çalışanın Maddi ve Manevi Haklarının Korunması

Bu makalede, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında çalışanların, çalışan tasarımları üzerindeki maddi ve manevi hakları incelenmektedir. SMK’nın 73. maddesinin 1. fıkrasına göre, çalışanın iş tanımı kapsamında veya iş tanımında yer almasa dahi, iş ilişkisi esnasında ve büyük ölçüde işletmenin imkân, bilgi ve tecrübesiyle ürettiği tasarımlarda hak sahibi işverendir. Öte yandan, SMK’nın 73. maddesinin 2. fıkrasına göre; aynı maddenin 1. fıkrasında yer almayan, çalışanın sözleşmeden doğan yükümlülükleri dışında kalan ancak iş yerindeki araç ve bilgilerden istifade edilmek suretiyle üretilen tasarımlarda işverene hak sahipliği talep etme hakkı tanınmıştır. Bu kapsamdaki tasarımlarda, işverenin talebi hâlinde hak sahipliği verildiği takdirde çalışana da SMK m. 74/1 uyarınca bedel talep etme hakkı tanınmıştır. Hizmet ilişkisi dışındaki tasarımlar bakımından, genel kural gereği tasarımcı hak sahibi olacaktır. Çalışmada, çalışan tasarımlarıyla benzer gerekçelerle ihdas edilen çalışan eserleri ve çalışan buluşlarına ilişkin hükümler başta olmak üzere, diğer sınai haklara ilişkin hükümler de incelenmiştir. Çalışmanın son kısmında, çalışana tanınan tek manevi hak olan “adın belirtilmesi hakkı” da telif haklarıyla karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Makalede, pratikte karşılaşılan sorunlara ilişkin normatif ve uygulamaya dair çözüm önerileri sunulmuştur.