Artuklu Toplumunun Geçim Kaynakları

Bu çalışma, üç yüz yılı aşkın bir süre boyunca Doğu ve Güneydoğu Anadolu coğrafyasının geniş bir kesiminde egemenlik kurmuş bir Türkmen hanedanı olan Artuklular döneminde toplumun temel uğraş faaliyetlerini ve geçim kaynaklarını incelemeyi amaçlamıştır. Artukluların hüküm sürdükleri tarihî coğrafya; elverişli konumu, Dicle ile Fırat nehir havzasının sunduğu imkânlar ve kâdim yerleşim geleneği sayesinde önemli ekonomik potansiyellere sahip olmuştur. Bu itibarla, devlet ve toplum hayatı açısından kritik öneme sahip olan tarım, hayvancılık, ticaret ve zanaat alanlarında kayda değer gelişmeler yaşanmıştır. Bilhassa Artuklu emîrlerinin teşvik ve destekleri, söz konusu iktisadî faaliyetlerin şehir merkezlerinden kırsal kesimlere kadar ülke genelinde istikrarlı ve süreklilik arz edecek biçimde sürdürülmesini olanaklı kılmıştır. Bu bağlamda dönemin kaynakları da başlıca Artuklu şehirlerinin verimli ve işlenen tarım alanlarıyla çevrili bulunduğunu ve kırsal kesimde yaşayan ahalinin de büyük ölçüde çiftçilikle meşgul olduğunu vurgulamıştır. Ayrıca Artuklu ülkesinde daha ziyade kesif göçebe Türkmen ve Kürt unsurlar tarafından gerçekleştirilen hayvancılık faaliyetleri de önemli bir maişet kaynağı olarak ekonomik yapının sürekliliğine katkıda bulunmuştur. Öte yandan, Artuklu ülkesi üzerinden doğu-batı ve kuzey-güney istikametinde yürütülen yerel ve bölgesel ticaret, şehirlerin mamur hâle gelmesini, ihtiyaç duyulan ürün bolluğunu ve kalabalık bir tüccar sınıfının oluşmasını sağlamış; özellikle kentlerde zanaatsal faaliyetlerin gelişmesine ve yaygınlaşmasına da zemin hazırlamıştır.