Gelişmekte Olan Ülkelerde Yenilenebilir Enerji Tüketimini Belirleyen Faktörler: Panel Nedensellik Analizi

Bu çalışma, 2000–2021 döneminde seçilmiş 17 gelişmekte olan ülkede yenilenebilir enerjitüketiminin belirleyicilerini incelemektedir. Analizde yenilenebilir enerji tüketimi bağımlıdeğişken olarak ele alınırken; kişi başına gayrisafi yurt içi hasıla, doğrudan yabancı yatırımlar,kentleşme oranı ve kurumsal kalite temel açıklayıcı değişkenler olarak kullanılmıştır.Çalışmada kullanılan veriler, Dünya Bankası’nın World Development Indicators (WDI) veWorldwide Governance Indicators (WGI) veri tabanlarından derlenmiştir. Analize geçilmedenönce ülkeler arasında yatay kesit bağımlılığı ve parametre heterojenliği test edilmiş, elde edilenbulgular ülkeler arasında önemli yapısal farklılıkların bulunduğunu göstermiştir. İkinci nesilpanel birim kök testleri, tüm değişkenlerin birinci farklarında durağan hâle geldiğini ortayakoymuştur. Uzun dönem ilişkilere dair güçlü kanıtlar elde edilememesi nedeniyle, değişkenlerarasındaki nedensellik yönünü belirlemek amacıyla Dumitrescu–Hurlin panel nedensellik testiuygulanmıştır. Ampirik bulgular, ekonomik büyüme, doğrudan yabancı yatırımlar, kentleşmeve kurumsal kaliteden yenilenebilir enerji tüketimine doğru istatistiksel olarak anlamlınedensellik ilişkileri bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca yenilenebilir enerji tüketimi ileekonomik büyüme, kentleşme ve kurumsal kalite arasında çift yönlü nedensellik ilişkileri tespitedilirken, yenilenebilir enerji tüketiminden doğrudan yabancı yatırımlara doğru anlamlı birnedensellik ilişkisi bulunmamıştır. Elde edilen sonuçlar, yenilenebilir enerji tüketiminingelişmekte olan ülkelerde hem ekonomik hem de kurumsal dinamikler tarafından şekillendiğinive aynı zamanda bu süreçleri etkileyen stratejik bir unsur olduğunu ortaya koymaktadır.