Dâsitân-ı Ferruh u Hümâ’nın 19. Yüzyılda Yeniden Yazım Pratikleri Üzerine Düşünceler

Klasik Türk edebiyatı geleneğinde kuruluş dönemindeki tercümelerden itibaren pek çok şiir ve müstakil eser, farklı dönemlerde ve değişik formlarda yeniden yazılmıştır. Bu şekilde üretilen müstakil eserlerden birisi de Dâsitân-ı Ferruh u Hümâ adlı aşk hikâyesidir. Bilindiği kadarıyla Dâsitân-ı Ferruh u Hümâ’nın menşei, adı ve şairi bilinmeyen Kıpçak Türkçesiyle yazılmış bir esere dayanmaktadır. Muhammed (ya da Mehmed) isimli bir şair, bu eseri 1397 yılında Ferruh u Hümâ (ya da Ferruh-nâme veya Işk-nâme) adıyla mesnevi formunda Anadolu Türkçesine genişleterek aktarmış ve Emir Süleyman’a sunmuştur. Söz konusu mesnevi ise III. Mehmed’in emriyle 1601 yılında Mehmed Şerîf (1557-1631) tarafından Dâsitân-ı Ferruh u Hümâ adıyla mensur bir hikâyeye dönüştürülmüştür. Anlatının bu formu, 19. yüzyılda bazı eklemelerle yine mensur olarak iki kez daha yeniden yazılmıştır. Bu çalışmada Dâsitân-ı Ferruh u Hümâ’nın 1601 yılında meydana getirilen metni kaynak metin olarak kabul edilerek 19. yüzyılda yeniden yazılan iki nüshanın, bununla ve birbirleriyle olan ilişkileri incelenecek, belirlenebilen ortaklıklarla farklılıklar üzerinden yeniden yazım sürecinin değerlendirilmesine gayret edilecektir. Bu çerçevede söz konusu yeniden yazımların olası amaçlarının ve sebeplerinin, sanatçıları yeniden yazmaya sevk eden motivasyonun(ların), yeniden yazım süreçlerinde uygulanan yöntem ve tekniklerin anlaşılmasına çalışılacaktır.