el-Avâmil Adlı Eserde Fillerin Mantık İlmi Açısından Değerlendirilmesi

Bu makalede XVI. Yüzyılın Osmanlı Devleti döneminde yaşamış, Hanefî-Mâtürîdî kelâm ekolüne mensup, İslam medeniyetine itikâdî ve ilmî anlamda katkısı olmuş İmam Birgivî (ö.981/1573)’nin eseri, el-Avâmil üzerinden fiillerin mantık ilmi açısından incelenmesini amaç edindik. İmam Birgivî’nin mantık ilmi temelli kaleme aldığı el-Avâmil adlı eseri, nahiv alanında önemli eserlerindendir. Kendisi, söz konusu eserini, nahiv kurallarını mantık ilmi temelli olarak dizayn etmiş ve oldukça sade bir dille kaleme almıştır. Eserin adının el-Avâmil olması sadece âmiller (etkenler)i ele aldığı anlamına gelmiyor. Âmiller (etkenler), ma’mûller ve i’râb başlıkları altında üç mevzuyu ele almaktadır. el-Avâmil adlı eserinin temelini oluşturan mantık ilminden yola çıkarak makalemizin sınırları gereği sadece kiyasî lafzî âmiller (etkenler)den olan fiiller konusunu ele alabildik. Öncelikli olarak fiilleri, mantık ilmindeki beş tümel üzerinden tanımladık. Daha sonra akıl yürütme yöntemlerinden analoji, tümevarım ve tümdengelim ile fiiller konusunu ele aldık. Sonuç olarak İmam Birgivî’nin nasıl mantık ilmi temelli bir nahiv kitabı yazdığı bilgisine ulaştık.