Arap Kasidesinden Osmanlı Tahmisine: Hayret’in Kasîde-i Bürde Tahmisi

Bu çalışma, Berlin Devlet Kütüphanesi Şarkiyat Bölümü’ndeki Mecmûʿatü’s-Sanâyiʿ adlı mecmuada tespit edilen, Hayret mahlaslı bir şaire ait Kasîde-i Bürde tahmisini akademik literatüre ilk kez kazandırmaktadır. Klasik Türk şiirinde tahmis geleneğinin XVIII. yüzyıldaki özgün örneklerinden biri olan bu metin, Bûsîrî’nin Arapça beyitlerine aynı vezin ve kafiyede Türkçe mısralar eklenmesiyle oluşturulmuş iki dilli bir edebî yapı sunmaktadır. Şair, Arapça orijinal metnin anlamsal derinliğine sadık kalarak lirik unsurlar ve tasavvufî duyarlılığı başarıyla harmanlamıştır. Metin, transkripsiyonlu çeviri yazı olarak aktarılmış; metnin şekil, muhteva ve dil-üslup özellikleri ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Tahmiste Hz. Peygamber sevgisi, nefis muhasebesi ve tasavvufî arınma temaları öne çıkarken gözyaşı, ateş ve nur gibi klasik motifler yeniden anlamlandırılmıştır. Eserin teknik bir mecmuada yer alması, Kasîde-i Bürde’nin Osmanlı toplumunun farklı sosyal tabakalarındaki kültürel etkisini de somutlaştırmaktadır. Bu çalışma, Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri kapsamında yürütülen “Berlin Devlet Kütüphanesi’ndeki Kataloglanmamış Bazı Yazmalar Üzerine Çalışmalar” başlıklı proje dâhilinde gerçekleştirilmiş olup Kasîde-i Bürde tahmisi, bu makaleyle incelenmiş ve akademik literatüre yeni bir katkı olarak sunulmuştur.