Narzędzie wiedzy czy wymóg formalny? Dysfunkcje systemu ewaluacji polityk publicznych w Polsce

Artykuł podejmuje krytyczną analizę praktyki ewaluacji polityk publicznych w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem badań realizowanych w kontekście polityki spójności Unii Europejskiej. Na podstawie analizy Bazy Badań Ewaluacyjnych, 62 raportów ewaluacyjnych, bazy rekomendacji oraz wieloletnich doświadczeń autorek zidentyfikowano powtarzalne mechanizmy systemowo osłabiające poznawczą i decyzyjną funkcję ewaluacji. Należą do nich m.in. nadprodukcja badań i inflacja metodyczna, pozorność poznawcza, fragmentaryczność analiz, autocenzura w formułowaniu rekomendacji, brak współwłasności wniosków oraz niedopasowanie czasowe badań do procesów decyzyjnych. Autorki argumentują, że problemy te nie mają charakteru incydentalnego, lecz tworzą stabilny wzorzec instytucjonalny, w którym ewaluacja pełni głównie funkcję formalno-legitymizującą dotychczasowe działania. W artykule poddano także krytycznej refleksji tezę o przełomowym znaczeniu sztucznej inteligencji, wskazując, że bez zmiany logiki projektowania badań technologie te mogą wzmacniać istniejące dysfunkcje