Türkiye Yükseköğretiminde Yaşam Maliyetleri İçin Gelire Dayalı Borçlanma Modeli Önerisi

Bu çalışma Türkiye’de yükseköğretim hizmeti alan öğrencilerin yaşam maliyetlerini destek olabilmek için Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü (KYGM) tarafından hali hazırda sunulan öğrenim kredilerine ek olarak mali destek çeşitlendirilmesinin arttırılması için yeni bir borçlanma modeli tasarlamak amacıyla yapılmıştır. Ekonomik koşullara bağlı olarak artan yaşam maliyetleri özellikle yükseköğretim öğrencilerinin üzerinde zorlayıcı bir unsur olarak kendini göstermektedir. Yükseköğretim öğrencilerinin üniversite, akademik program ve il seçimini etkileyen başlıca unsur öğrencilerin ekonomik koşullarıdır. Bu durum öğrenciler açısından mali sürdürebilirliğini zorlaştırmakta ve eğitim süreçlerine erişimi sınırlayarak başlıca bir sorun olarak karşımıza çıkarmaktadır. Çalışmada öğrencilerin gelir dağılımları ve illere göre ekonomik koşullardaki farklılıklar göz önünde bulundurularak farklı borçlanma tutarları belirlenmiştir. Bu bağlamda çalışmada önerilen model üç temel faktöre göre oluşturulmuştur. Birincisi her ilde üniversite olmasından dolayı illerin Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) verileri, ikincisi öğrencilerin temel ve sosyal yaşam maliyetleri üçüncüsü ise bölgesel olarak akademik hayatlarını geçirecekleri ilin genel maliyet ve ekonomik düzeyleridir. Çalışmada Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri ve diğer güncel veriler kullanılarak 2024-2025 akademik yılına ait öğrenci harcama kalemleri detaylandırılmış olup; İstanbul, Ankara gibi metropol şehirlerdeki yüksek yaşam maliyeti bölgelerinden Güneydoğu, İç Anadolu ve Doğu Anadolu gibi düşük yaşam maliyeti bölgelerine göre coğrafi gruplandırmalar yapılarak önerilecek borçlanma tutarları hesaplanmıştır. Ayrıca enflasyon riskine karşı borçlanma planları Amerikan Doları (USD) olarak hesaplanmış olup kamu kaybının azaltılması amaçlanmıştır. Borçlanma planları mezun öğrencinin işe başlaması sonrası elde edilecek kazanç üzerinden yapılacak geri ödemeler üzerinden oluşturulmuştur. Borçlanma planlarının oluşturulmasında dünya genelinde birçok ülkede yaygın olarak kullanılan “Gelire Dayalı Borçlanma” yöntemi referans alınmıştır. Önerilen borçlanma programının finansman çeşitliliği sağlamak amacıyla yükseköğretim politikalarında önemli bir yer tutacağı düşünülmektedir.