IRAK’TAKİ Şİİ MİLİSLERİN ÇATI YAPILANMASI HALK SEFERBERLİK GÜÇLERİ (HAŞDİ ŞAABİ)’NİN GELİŞİMİ, GELECEĞİ VE ULUS DEVLET İNŞASINA ETKİLERİ

Irak’taki Şii milis güçlerinin düzenli orduya entegrasyon süreci, bu dönüşümün askeri, siyasi ve toplumsal etkileri inşacı teori çerçevesinde ele alınmaktadır. Çalışmanın temel hipotezi, entegrasyonun Irak’ın güvenlik yapısı ve siyasi istikrarında olumlu etkiler yaratmasına rağmen, milis gruplarının özerk hareket etme kapasitesi ve bölgesel güçlerin etkisi nedeniyle sürecin zorlaştığı, uzun vadede siyasi çekişmelere yol açtığıdır. 2014’te DEAŞ (Irak ve Şam İslam Devleti) tehdidine karşı Ayetullah Ali es-Sistani’nin fetvasıyla kurulan Haşdi Şabi (Halk Seferberlik Güçleri, HŞ) 2016’da yasal olarak Irak güvenlik güçlerinin bir parçası haline gelse de uygulamada Haşdi Şabi Komisyonu aracılığıyla Savunma Bakanlığına paralel, özerk bir yapı oluşturmuştur. Haşdi Şabi’yi dönüştürme çabaları milis liderlerin siyasi direnişi ve İran’a olan ideolojik bağlılıkları nedeniyle başarısız kalmaktadır. Tam entegrasyona yönelik hukuki zorluklar arasında, Haşdi Şabi’nin anayasal milis yasağını dolaylı olarak delmesi ve yargı sisteminin milis liderleri karşısında hesap verebilirlik sağlayamaması öne çıkmaktadır. Lübnan’daki Hizbullah, Suriye’deki Ulusal Savunma Güçleri ve Yemen’deki Husiler gibi örnekler, tam asimilasyonun istisnai, hibritleşmenin ise tipik desen olduğunu ortaya koymaktadır. Bu örnekler ışığında, Irak’taki milislerin de İran Devrim Muhafızları gibi paralel, kurumsal bir yapıya dönüşme ihtimali güçlüdür. Sonuç olarak, milislerin dağıtılması (fesih) kısa vadede gerçekçi bir senaryo olmamakla birlikte, en muhtemel gidişatın, katı devlet kontrolü bulunmayan, ancak yasal meşruiyetle kurumsallaşmış "hibrit bir güvenlik düzeni" ile yaşamak olduğu öngörülmüştür. Bu süreç, ancak sivil denetim, bütçe şeffaflığı ve hesap verebilirlik mekanizmaları ile maliyetleri azaltılabilen bir "koşullu dönüşümü” işaret etmektedir.