KAPİTALİST İDEOLOJİNİN GÖRSELLEŞTİRİLMESİ SÜRECİNDE İNSAN ODAKLI VE YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ ÜRETİMİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Bu çalışma, küresel kapitalizmin üretim ve tüketim ilişkileri bağlamında tasarımın rolünü ve birey üzerindeki ideolojik etkilerini, insan odaklı yaratıcılık ile yapay zekâ destekli görsel üretimin karşılaştırmalı analiziyle incelemektedir. Marxist yaklaşımlar, tüketim ve gösteri toplumu teorileri (Baudrillard, Debord), Foucault'nun panoptikon kavramı ile yabancılaşma ve kültür endüstrisi eleştirileri, çalışmanın kuramsal zeminini oluşturmaktadır. Fransız İhtilali'nin (1789) ardından dünyada değişen sahiplik yapısı ve buna bağlı olarak kapitalist üretim ve tüketim ilişkileri hakim olduğu bilinen bir gerçektir. İngiltere’deki ikinci sanayi devrimi sonrası tüketim mallarına duyulan ihtiyaç her bir tasarımın nesnesini metaya dönüştürdüğü söylenebilir. Sermaye birikimi, teknolojik gelişmeler ve buna bağlı dijitalleşme ile emek, tartışmalı bir kavram haline geldiği söylenebilmektedir. Çalışmada odak grup tasarım eğitimi alan öğrencilerden oluşturulmuştur. Öğrenciler kapitalist ideoloji temalı altı adet dijital tasarım üretmişlerdir. Öğrenciler tarafından üretilen tasarımlar tüm ayrıntıları ile istemler düzenlenerek yapay zekâ görselleri üretilmiş ve karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular ile insanın yaratıcılığının, kapitalist ideolojinin soyut yapısını ve birey üzerindeki psikolojik/sosyolojik etkilerini eleştirel derinlik, duygusal aktarım ve sembolik zenginlik açısından yapay zekânın görsel üretimine kıyasla daha ayrıntılı ve katmanlı bir biçimde oluşturduğunu göstermektedir. Yapay zekânın ürettiği tasarımlar görsel üretim tekniği açısından başarılı olurken karmaşık ideolojik çelişkileri sorgulamakta ve derinlemesine bir anlatım sunmakta yetersiz kalmıştır. Bu durum, görsel iletişimde insan yaratıcılığının ve eleştirel düşünme becerisinin vazgeçilmez bir unsur olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, öğrencilerin kavramsal anlayışını ve yaratıcı düşünmesini geliştirerek akademik literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır.