Медиалық-тілдік тұлғалардың эпистолярлық дискурсы (І. Омаров, Ш. Мұртаза хаттарының негізінде)

Тілімізде осы уақытқа дейін ақын, жазушылардың тілін қарастырған ғылыми жұмыстар көбірек зерттеліп келсе, кейінгі кездері жеке жазушының немесе қоғам, мәдениет қайраткерлерінің эпистолярлық дискурсын зерттеуге арналған жұмыстар көбірек қолға алынуда. Хат — сөйлеудің ерекше эпистолярлық жанры. Ол адресатқа белгілі бір ақпаратты жеткізу, хабардар ету немесе өзара қарым-қатынасты қолдау мақсатында жолданатыны белгілі. Мақалада хаттардың тілдік ерекшеліктері мен стиліне, адресат пен адресант арасындағы қарым-қатынасқа талдау жасалады. Баспасөз арқылы хат жазыcқан қаламгерлердің қоғамдық-әлеуметтік мәселелерін талдап, халық үнін жеткізудегі нақты дәйекпен ой айтылады. Мақаланың мақсаты — медиалық-тілдік тұлға ретінде тануға болатын мәдениет пен қоғам қайраткерлері, қазақ елінің біртуар азаматтары Ілияс Омаров пен Шерхан Мұртазаның эпистолярлық дискурсындағы тілдік ерекшеліктерді нақтылап, олардың идиостиліндегі тілдік бірліктердің функционалдық, коммуникативтік, прагматикалық қызметтерін анықтау. Эпистолярлық жанрда автор мен адресант арасындағы байланыс пен тұлғааралық қатынасты да көрсететіні маңызды болмақ. Эпистолярлық дискурс арқылы хат мәтіндерінде белгілі бір уақытты (кезеңді) көрсететінін көреміз. Мәдениет қайраткерлерінің бір-біріне жазған достық хаттары — дәуірдің өзіндік құжаты. Коммуникативтік-прагматикалық және лингвомәдени танымдық тұрғыдан тілдік материалдар кешенді түрде қарастырылған. Эпистолярлық стиль арқылы хаттардың ақпараттық маңыздылығы айқындалып, хат мәтіндеріндегі авторлық қолданыстар, тілдік мәдениет нақтыланады. Автордың тыңдаушыны сендіру шеберлігі, тұлға психологиясы мен тұлғааралық қатынасты түсіну қабілеті, ақпаратты ықпал ету тәжірибесі, әр көтерген мәселенің тарихын білуі, сендіру және дәлелдеу шеберлігі көрінеді. Коммуниканттардың өзара қарым-қатынасы мен идиостилінің ерекшеліктері, тілдік және тұлғалық сипаттары белгіленеді. Ш. Мұртаза мен І. Омаровтың хаттары арқылы олардың білімді, интеллигент адам ретіндегі болмысын, достық әрі іскерлік қарым-қатынасының тиімді қолданыста болғанын көреміз. Мақалада коммуникативтік-функционалдық талдау әдісі қолданылып, хаттардың мәтіні талданып, лексика-семантикалық ерекшеліктері анықталды. Хат мәтіндерінде саясиқоғамдық жағдайларды талдаудағы әртүрлі пікір қарастырылып, қарапайым лексиканың ауызекі сөйлеу тілінде берілгенін көреміз. Сонымен қатар қарым-қатынасқа тән амандасу, алғыс айту, тілек білдіру, кешірім сұрау сияқты тілдік клишелердің қолданысы адресатқа деген құрметті білдіріп, сенімділік қалыптастыруға ықпал етеді. Қоғам қайраткерлері хат арқылы ойларын барынша ашықжеткізіп, ішкі дүниесін тереңнен ақтарып, сол арқылы қоғамда болып жатқан мәселелерді кеңінен толғайды. Демек, хат — ауызекі сөйлеу стилінен ғылыми стильге дейінгі мәліметті тоғыстыра алатын ерекше жанр деп айтуымызға толық негіз бар.